alternative action, alternative thinking

Ένα μεταπτυχιακό «όνειρο» που τολμά να σκαλίζει τα κείμενά μας | Interviews

5.09K 0

Του Γιώργου Σπυράκη ●

Βρεθήκαμε στην Φλώρινα και συναντήσαμε τον Τριαντάφυλλο Η. Κωτόπουλο, ποιητή, επίκουρο Καθηγητή Ελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και Επιστημονικά Υπεύθυνο του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών «Δημιουργική Γραφή».

Μας μίλησε για όλα… για το όραμα του καινοτόμου προγράμματος, για τις φιλοδοξίες και τις αγωνίες των διδασκόντων, για τα διαδικαστικά προβλήματα που υπάρχουν στην Ελλάδα, αλλά και για την γραφή μας που παραμένει δημιουργική, σπάζοντας την φόρμα των κανόνων και διαμορφώνοντας την ελπίδα ότι το μυαλό μας μπορεί ακόμα καλύτερα· και να γράψει και να μας διαβάσουν.

Υπάρχει δημιουργική γραφή; διδάσκεται ή με κάποιον τρόπο (μέσω των μαθημάτων) ενεργοποιείται προς εξωτερίκευση το ένστικτο του καθενός για συγγραφή;

Ο όρος «Δημιουργική Γραφή» είναι επείσακτος, δηλαδή ξενικός. Επιχειρεί να αποδώσει στα ελληνικά τον αγγλοσαξονικό «Creative Writing» και εγείρει ενστάσεις, καθώς κάθε γραφή είναι δημιουργική. Επισημαίνω, λοιπόν, από την αρχή τα προβλήματα που ανακύπτουν στη χρήση του. Στην εκπαίδευση συνιστά μία βιωματική μέθοδο προσέγγισης του γραπτού, αλλά και του προφορικού λόγου, η οποία μυεί τον γράφοντα στο να σκέφτεται ταυτόχρονα στον χρόνο της γραφής κριτικά, τόσο την ίδια τη διαδικασία, όσο και το παραγόμενο αποτέλεσμά της. Στα πλεονεκτήματά της θα πρέπει να καταγράψουμε την παιγνιώδη διαδικασία στην οποία εμπλέκει τον κάθε ηλικίας μαθητή. Στους ενήλικες η «Δημιουργική Γραφή» προσφέρεται ως ένας τρόπος να κατανοήσουν τη δομή και το ιδιαίτερο ύφος ενός κειμένου, αλλά και την περίσταση επικοινωνίας στην οποία εντάσσεται, και να επιχειρήσουν στη συνέχεια να συγγράψουν δικά τους έργα. Ούτε λόγος για το πόσο καλύτερο, επαρκέστερο και πιο υποψιασμένο αναγνώστη σε βοηθά να γίνεις η «Δημιουργική Γραφή».

Σε τι αποσκοπεί το μεταπτυχιακό αυτό; στο να αναδειχθούν νέοι συγγραφείς; ο κόσμος να αντιληφθεί πόσο σημαντικό είναι να εκφράζεται και με τον τρόπο αυτόν; ή κάτι άλλο;

Θα μου επιτρέψετε να διευκρινίσω ότι το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Δημιουργική Γραφή» του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας είναι το πρώτο και το μοναδικό μέχρι στιγμής ΜΠΣ «Δημιουργικής Γραφής» στην Ελλάδα. Το Πρόγραμμα αυτό στοχεύει στην κατάρτιση επιστημόνων − ερευνητών στο χώρο των Ανθρωπιστικών Σπουδών και των Επιστημών της Αγωγής με ειδίκευση στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας και της Δημιουργικής Γραφής. Οι απόφοιτοι του Π.Μ.Σ. θα έχουν αποκτήσει το θεωρητικό και εμπειρικό υπόβαθρο καθώς και τις δεξιότητες που θα τους καθιστούν ικανούς να απασχοληθούν σε διάφορα επαγγελματικά και ερευνητικά πεδία που συνδέονται με την εκπαίδευση, καθώς και με τις ανάγκες της πολιτισμικής αγοράς ευρύτερα. Καταλαβαίνετε ότι θα αδικούσαμε την όλη δουλειά μας αν περιορίζομασταν στο να συζητήσουμε την ανάδειξη νέων συγγραφέων. Ναι, όμως και κατηγορηματικά, άνθρωποι που αγαπούν την πεζογραφία και την ποίηση βοηθιούνται σημαντικά στην ανάγκη τους να εκφραστούν καλύτερα. Αρκετοί λαμβάνουν διθυραμβικές κριτικές για τις πρώτες συλλογές ποιημάτων ή διηγημάτων, αλλά ακόμη και για τη συγγραφή μυθιστορημάτων. Το παράδοξο είναι ότι έχουμε την τιμή να φοιτούν σε μας και καταξιωμένοι ήδη συγγραφείς (με σημαντικές διακρίσεις σε πανελλαδικό επίπεδο). Μέσα από τη λειτουργία του μοναδικού εργαστηρίου μας«Βιβλιολογείον» θα αγαπήσουν το βιβλίο και ως υλικό σώμα και θα γνωρίσουν βιωματικά τις τεχνικές του δεσίματος και της γουτεμβεργιανής τυπογραφικής λογικής, καθώς διαθέτουμε βιβλιοδετείο και παραδοσιακό τυπογραφείο.

Ανά τον κόσμο υπάρχουν επί σειρά ετών πανεπιστήμια που διδάσκουν «δημιουργική γραφή». Στην Ελλάδα γιατί όλο αυτό «καθυστέρησε» να συσταθεί; (παρ’ όλο που υπάρχει έντονη συγγραφική δραστηριότητα και αξιόλογοι συγγραφείς)

Είναι πραγματική μία πολύ έξυπνη ερώτηση. Όταν ο αείμνηστος ποιητής Μίμης Σουλιώτης οραματίστηκε αυτό το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών, διάφοροι συνάδελφοί του απο τις φιλοσοφικές σχολές βιάστηκαν να προβλέψουν μία παταγώδη αποτυχία ή να εκφραστούν ειρωνικά για το εγχείρημα. Να σημειώσω εμφατικά ότι ανάλογες επιθέσεις, εικάζω τις τελευταίες του είδους, δέχομαι και εγώ ως Επιστημονικά Υπεύθυνος του Προγράμματος την τελευταία τριετία, από το θάνατο δηλαδή του Σουλιώτη και μετά. Είναι καταλαβαίνετε δύσκολο να εισάγεις κάτι καινοτόμο στην Ελλάδα, που έτσι κι αλλιώς αντιδρά καθυστερημένα σε αρκετά θέματα. Υπενθυμίζω ότι σε παγκόσμιο επίπεδο –εξαιρείται μόνο η αφρικανή ήπειρος- οι σπουδές προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών σπουδών στη «Δημιουργική Γραφή» είναι όχι απλώς καταξιωμένες, αλλά και περιζήτητες. Έχουν άλλωστε αποφοιτήσει από αυτές ένα σωρό εξαιρετικοί γραφιάδες –ενδεικτικά και μόνο αναφέρω τον Μουρακάμι τα τελευταία χρόνια. Οι καθηγητές φυσικά των Φιλοσοφικών Σχολών, ακόμη και όσοι το πίστευαν, δεν τολμούσαν να πρωτοπορήσουν. Νομίζω ότι οι συγγραφείς το ήθελαν περισσότερο (από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 έχουμε τα πρώτα σεμινάρια στην πατρίδα μας), αλλά τους έλειπε μία συγκροτημένη άποψη για το πώς και τι, κενό που ήρθε να καλύψει η καθιέρωση του γνωστικού αντικειμένου της «Δημιουργικής Γραφής» στην ελληνική πραγματικότητα από το δικό μας Πανεπιστήμιο.

Πόσο πλησιάζουμε τα δεδομένα του εξωτερικού σε επίπεδο οργάνωσης και εκμάθησης; ποια είναι η άμεση προσδοκία των υπευθύνων;

Νομίζω ότι σταδικά, είμαστε στον 7ο χρόνο λειτουργίας μας πλέον, καλύπτουμε την όποια απόσταση μας χώριζε στην αρχή. Ήταν διακαής μου πόθος και τελικά το καταφέραμε να αντιμετωπίσουμε επιστημονικότερα το όλο εγχείρημα. Πραγματοποιήσαμε προ διετίας το 1ο Διεθνές Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής στην Ελλάδα με σπουδαίες συμμετοχές από καθηγητές (Iowa, East Anglia, Yale, Plymouth, Oulipo κ.ά.) και συγγραφείς του εξωτερικού. Σε λίγους μήνες, τον Οκτώβριο, θα έχουμε τη χαρά να πραγματοποιήσουμε το 2ο Διεθνές και πάλι Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής. Στο μεταξύ έχει ξεκινήσει μία σοβαρή αρθρογραφία περί της «Δημιουργικής Γραφής» στην Ελλάδα, ενώ ο τρόπος που προσεγγίζει τα κείμενα και τη γραφή έχει περάσει, για να μην πω κατακλύσει, τα Αναλυτικά Προγράμματα Σπουδών όλων των εκπαιδευτικών μας βαθμίδων. Το μεγάλο μου όνερο είναι συστήσουμε ένα Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Δημιουργικής Γραφής και ταυτόχρονα να δω να διδάσκεται ως ανεξάρτητο μάθημα στο Δημοτικό, το Γυμνάσιο και το Λύκειο. Δεν σας κρύβω ότι προσπαθούμε, μαζί με τους συνεργάτες μου, και στα δύο επίπεδα και θεωρώ πως οι εξελίξεις θα μας δικαιώσουν.

Τι ανταπόκριση υπάρχει από τους Έλληνες στην προσπάθεια αυτή; πώς το αντιμετωπίζουν οι εκδοτικοί, οι συγγραφείς και όλοι οι φορείς του χώρου; κρίνετε ότι κάποιος απόφοιτος του μεταπτυχιακού θα τύχει ευνοϊκότερης μεταχείρισης από τους εκδοτικούς;

Οι Έλληνες αγαπούν τη γραφή, το να γράφουν. Καμία φορά μάλιστα στην υπερβολή του πράγματος. Εννοώ πως μερικοί γράφουν περισσότερο από όσο διαβάζουν. Είναι όμως σίγουρο ότι και έτσι ακόμα θα αγαπήσουν τη λογοτεχνία και το βιβλίο. Προσωπικά δεν έχω κανένα παράπονο από συγγραφείς και εκδοτικούς οίκους. Απ’ όσους ζητήσαμε συνεργασία βρήκαμε πόρτες ανοιχτές και καλή διάθεση. Ας μην ακουστεί υπερφίαλο και εγωϊστικό, αλλά έχουμε την πολυτέλεια να επιλέγουμε όλους όσους θεωρούμε ικανούς να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις ενός πανεπιστημιακού μαθήματος, ενώ συνεργασίες είχαμε με τις εκδόσεις «Μεταίχμιο», παλαιότερα, και με τις εκδόσεις «Πατάκη» τα τελευταία χρόνια. Φυσικά κανένας εκδοτικός οίκος δεν θα προκρίνει ένα κείμενο, ποιητικό ή πεζό, εάν δεν πληροί τα δικά του κριτήρια έκδοσης. Συνεπώς, ούτε υποσχόμαστε ούτε εμπλεκόμαστε ως διαμεσολαβητές σε εκδοτικές προσπάθειες. Τα έργα των φοιτητών μας όμως έχουν κερδίσει πολλές φορές αυτό το στοίχημα.

Υπάρχουν δύο κατευθύνεις στο μεταπτυχιακό, «συγγραφή» που είναι πιο κατανοητή και «εκπαίδευση». Η δεύτερη κατεύθυνση αγγίζει ένα πολύ ευαίσθητο σημείο στην ελληνική εκπαίδευση. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να υλοποιηθεί η εκμάθηση «δημιουργικής γραφής» στα σχολεία; και ποιο το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα;

Ναι, το Π.Μ.Σ. αποβλέπει και στην κατάρτιση στελεχών της εκπαίδευσης, εξειδικευμένων στην ανάπτυξη προγραμμάτων διδασκαλίας της Λογοτεχνίας, καθώς και της δημιουργικής παραγωγής του ελληνικού λόγου για το σχεδιασμό της εκπαιδευτικής πολιτικής και για συμβουλευτικά και διευθυντικά καθήκοντα στην εκπαίδευση. Πολύπλευρα εκπαιδευμένοι δικοί μας απόφοιτοι έχουν πολλά να προσφέρουν στην εκπαιδευτική πράξη. Ας μην ξεχνάμε πως συχνά οι νεοφώτιστοι, εδώ αναφέρουμε σε περιπτώσεις ανθρώπων με 10 ή 12 τρίωρα θητείας σε κάποιο αμφίβολης ποιότητας σεμινάριο «Δημιουργικής Γραφής», λειτουργούν φανατικά και ως ζηλωτές σε κάτι που αγνοούν με αποτέλεσμα να συκοφαντούν τελικά και να μην υπηρετούν θετικά τον χώρο. Άλλωστε ήδη υπερηφανεύομαστε πως η λογική δεκάδων ασκήσεων στα επίσημα εγχειρίδια της γλώσσας και της λογοτεχνίας σε κάθε βαθμίδα είναι της «Δημιουργικής Γραφής» που ξεπερνά την εργαλειακή χρήση του λόγου, τη στείρα λογική της εξετασιολαγνείας και την κουλτούρα του σωστού – λάθους στην καθημερινή μας ζωή.

Για ποιο λόγο θα προτείνετε σε κάποιον να παρακολουθήσει το πρόγραμμα του μεταπτυχιακού;

Δεν υποσχόμαστε να κάνουμε κανέναν συγγραφέα, αν και δικοί μας φοιτητές, τελοιόφοιτοι ή απόφοιτοι έχουν πολλαπλώς βραβευθεί και καταξιωθεί στον χώρο της ποίησης και της πεζογραφίας. Τους διαβεβαιώνουμε όμως ότι θα γίνουν πολύ καλύτεροι, ορισμένοι και επαρκείς, και υποψιασμένοι αναγνώστες. Θα απολαύσουν αυτό το διετές ταξίδι, θα γνωρίσουν εξαιρετικούς ανθρώπους με ανάλογες αναζητήσεις και εμπειρίες, θα προβληματιστούν για το όποιο ή μη ταλέντο διαθέτουν και σε κάθε περίπτωση θα πιεστούν ότι η πολλή και συστηματική δουλειά είναι το ασφαλέστερο διαβατήριο για να πατήσει κανείς το πρώτο σκαλί του υπέροχου κόσμου της συγγραφής.

Κείμενα, εργασίες, ασκήσεις των φοιτητών δημοσιεύονται με κάποιον τρόπο;

Εξαιρετικά κείμενα των φοιτητών μας, πολλά προέρχονται από ασκήσεις που δούλεψαν εργαστηριακά στα μαθήματά μας, θα βρείτε και στο ηλεκτρονικό μας περιοδικό λεξηtanil, το οποίο φιλοδοξούμε από φέτος να «διεκδικήσει» και έναν διαφορετικό ρόλο στο λογοτεχνικό «γίγνεσθαι» της χώρας και όχι μόνο. Θα μου επιτρέψετε όμως να μην πω περισσότερα επί του θέματος. Δυο τρεις μήνες υπομονή και θα σας εκπλήξουμε θετικά.

Μιλάμε μόνο για δημιουργική γραφή ή και για δημιουργική σκέψη;

Η έννοια της δημιουργικότητας και της δημιουργικής σκέψης σε διαδικασίες μάθησης εμπλέκουν μία σειρά παραγόντων που επηρεάζουν το τελικό παραγόμενο κείμενο. Το πρόσωπο που συγγράφει, το περιβάλλον (κοινωνικό – πολιτικό – οικονομικό) και τα ερεθίσματα μέσα στα οποία δρα, την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας, το ρόλο και την πειθώ του δασκάλου, τις εγγενείς δυνατότητες των μαθητών. Όλα αυτά θα του παρέχουν τη δυνατότητα να αναπτύξει μία σκέψη που δεν θα κανοναρχείται από βεβαιότητες και δεδομένα, που θα μπορεί να λειτουργεί συνδυαστικά ως προς την πρωτοτυπία και τη διαφορετικότητα, που θα αντιληφθεί ότι η διαδικασία επίλυσης προβλημάτων και λήψης αποφάσεων απαιτεί εξερεύνηση και πειραματισμό. Περηφανεύομαι να εγκωμιάζω πολλούς, πάρα πολλούς, φοιτητές μας γιατί στη γραφή τους τουλάχιστον σπάνε τα καθιερωμένα σχήματα (αφού, βεβαίως, πρώτα έχουν γνωρίσει τη φόρμα την αξία της) και αγγίζουν μία σκέψη αποκλίνουσα και δημιουργική που τους οδηγεί και στην προσωπική τους αυτοπραγμάτωση και σε κείμενα μοναδικών αρετών.

Πόσο «πιο» δημιουργική μπορεί να γίνει η γραφή;

Θα προτιμούσα, χωρίς να αποφεύγω την ερώτηση, να τη θέσετε σε ορισμένους από τους φοιτητές μας. Πιστέψτε με πως θα σας εκπλήξουν μοναδικά οι απαντήσεις που θα λάβετε.

Η συζήτησή μας ολοκληρώθηκε κάπου εδώ. Όχι γιατί δεν είχαμε κάτι ακόμα να πούμε, αλλά μόνο και μόνο γιατί η πρόκληση πλέον έμοιαζε ανοιχτή. Το Μεταπτυχιακό αυτό Πρόγραμμα Σπουδών, μοναδικό στην Ελλάδα, μας άφησε μια γλυκιά γεύση, κάτι από συγγραφή, ανάγνωση, χειρόγραφες σκέψεις και εικόνες που μόνο ένας καλός αφηγητής θα μπορούσε να ανασκευάσει στην φαντασία μας. Η πρόκληση, όμως, είναι εδώ· για όλους εμάς που ζορίζουμε τα δάχτυλά μας πάνω στις λευκές σελίδες χωρίς όρια.

infos: http://dim-grafi.uowm.gr/index.php

μόνιμοι συνεργάτες: http://dim-grafi.uowm.gr/index.php/programme-el/staff-el/tenured-el

έκτακτοι συνεργάτες: http://dim-grafi.uowm.gr/index.php/programme-el/staff-el/untenured-el

Comment

Your email address will not be published.

Τα cookies μας βοηθούν να παρέχουμε τις υπηρεσίες μας. Χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες μας, συμφωνείτε με τη χρήση cookies εκ μέρους μας. πληροφορίες

Διαφημιστικά Μηνύματα και cookie DoubleClick DART Το cookie DoubleClick DART χρησιμοποιείται από την Google στις διαφημίσεις που προβάλλονται στους ιστότοπους των συνεργατών της, όπως σε ιστότοπους που προβάλλουν διαφημίσεις του AdSense ή συμμετέχουν σε πιστοποιημένα από την Google δίκτυα διαφημίσεων. Όταν οι χρήστες επισκέπτονται τον ιστότοπο alternactive.gr και βλέπουν ή κάνουν κλικ σε μια διαφήμιση, ενδέχεται να αποθηκευτεί ένα cookie στο πρόγραμμα περιήγησης του εν λόγω τελικού χρήστη. Τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από αυτά τα cookie θα χρησιμοποιηθούν προκειμένου να βοηθήσουν στην καλύτερη προβολή και διαχείριση των διαφημίσεων στον(στους) ιστότοπο(-ους) του εκδότη και στον ιστό.

Close