alternative action, alternative thinking

Ο εθισμός δεν είναι αυτό που νομίζουμε | Stories

1.9K 0

μετάφραση- σύνθεση: Ανδρέας Κοσιάρης

Την άποψη ότι ο εθισμός δεν είναι απλά μια χημική εξάρτηση του ανθρώπινου οργανισμού στις εκάστοτε ουσίες, αλλά ένα κατά κύριο λόγο κοινωνικό ζήτημα, εκθέτει ο συγγραφέας Johann Hari στο βιβλίο του «Chasing The Scream: The First and Last Days of the War on Drugs» και σε άρθρο του στην HuffingtonPost . Τα επιστημονικά στοιχεία και δεδομένα που παραθέτει ο συγγραφέας συντείνουν στο να αποδείξουν την αναποτελεσματικότητα του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζουμε παγκόσμια το ζήτημα της εξάρτησης και την πλήρη αποτυχία του «Πολέμου κατά των Ναρκωτικών» που εφαρμόζεται για δεκαετίες από την Αμερικάνικη κυβέρνηση.

«Αν με ρωτούσες πρωτύτερα τι προκαλεί τον εθισμό στα ναρκωτικά, θα σε κοιτούσα σαν να είσαι ηλίθιος και θα σου έλεγα: “Τα ναρκωτικά, εννοείται”. Δεν είναι δύσκολο να το αντιληφθείς. Νόμιζα ότι το είχα δει στην ίδια μου τη ζωή. Όλοι μπορούμε να το εξηγήσουμε. Φαντάσου ότι εσύ κι εγώ κι οι επόμενοι είκοσι περαστικοί στο δρόμο παίρνουμε ένα ιδιαίτερα ισχυρό ναρκωτικό για είκοσι μέρες. Υπάρχουν δυνατά χημικά «αγκίστρια» σε αυτά τα ναρκωτικά οπότε, αν σταματούσαμε την εικοστή πρώτη ημέρα, τα σώματά μας θα χρειάζονταν τα χημικά. Θα είχαμε μια άγρια επιθυμία. Θα ήμασταν εθισμένοι. Αυτό σημαίνει ο εθισμός.»

Όμως η κυρίαρχη αυτή λογική για τον εθισμό, όπως την περιγράφει ο Johann Hari, δεν ευσταθεί επιστημονικά. Ένας από τους τρόπους που εδραιώθηκε ήταν μέσω πειραμάτων σε ποντίκια. Το πείραμα είναι απλό. Βάζεις ένα ποντίκι σε ένα κλουβί, μόνο του, με δύο μπουκάλια νερό για να πίνει. Το ένα μπουκάλι περιέχει απλά νερό. Το άλλο περιέχει νερό αναμεμειγμένο με ηρωίνη ή κοκαΐνη. Σχεδόν κάθε φορά που θα πραγματοποιήσεις το πείραμα, το ποντίκι θα γίνει εμμονικό με το νερό που περιέχει το ναρκωτικό και θα συνεχίσει να επιστρέφει σε αυτό για όλο και μεγαλύτερες δόσεις, μέχρι να πεθάνει.

Όμως στη δεκαετία του 1970, ένας καθηγητής Ψυχολογίας στο Βανκούβερ του Καναδά ονόματι Bruce Alexander, συνειδητοποίησε κάτι περίεργο σε αυτό το πείραμα. Το ποντίκι τοποθετείται στο κλουβί μοναχό του. Δεν έχει άλλη επιλογή παρά να πάρει το ναρκωτικό. Τι θα γινόταν, αναρωτήθηκε, αν το δοκιμάζαμε διαφορετικά; Έτσι ο Bruce Alexander δημιούργησε το Πάρκο των Ποντικών. Ένα πολυτελέστατο κελί όπου τα ποντίκια θα είχαν πολύχρωμες μπάλες για να παίζουν, την καλύτερη ποντικοτροφή, τούνελ για να χωθούν και να τρέξουν, και πολλούς φίλους: ό,τι θα ήθελε ένα ποντίκι.

Τα αποτελέσματα του πειράματος ήταν καταπληκτικά. Προφανώς όλα τα ποντίκια δοκίμασαν και από τα δύο μπουκάλια, γιατί δεν θα μπορούσαν να ξέρουν τι περιέχει το καθένα. Όμως στα ποντίκια αυτά με τις όμορφες ζωές δεν άρεσε το ναρκωμένο νερό. Κατά κύριο λόγο το απέφευγαν, καταναλώνοντας λιγότερο από το ένα τέταρτο σε σχέση με τα απομονωμένα ποντίκια. Κανένα δεν πέθανε. Ενώ όλα τα απομονωμένα και δυστυχισμένα ποντίκια έγιναν βαριοί χρήστες, αυτό δεν ίσχυσε για κανένα από τα ποντίκια με το χαρούμενο περιβάλλον.

Κι αν νομίζετε ότι αυτό είναι απλά μια περιέργεια των ποντικιών, υπάρχει και ανθρώπινο αντίστοιχο. Ονομάζεται Πόλεμος του Βιετνάμ. Περίπου 20% των αμερικανών στρατιωτών που πολέμησαν εκεί εθίστηκε στην ηρωίνη. Πολλοί φοβήθηκαν τότε ότι ένας τεράστιος αριθμός εθισμένων θα επέστρεφε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά το τέλος του πολέμου, επιβαρύνοντας την κοινωνία. Αντίθετα όμως, ένα 95% των εθισμένων στρατιωτών απλά σταμάτησε την χρήση. Κάποιοι λίγοι μπήκαν σε αποτοξίνωση. Οι περισσότεροι όμως απλά μετακινήθηκαν από ένα τρομακτικό, απάνθρωπο περιβάλλον – αυτό του πολέμου, το μοναχικό κλουβί – σε ένα ευχάριστο, με αποτέλεσμα να μην θέλουν πλέον το ναρκωτικό.

Ο καθηγητής Alexander θεωρεί ότι τα ευρήματα αυτά συνιστούν μια πρωτοφανή πρόκληση στις απόψεις των συντηρητικών, ότι ο εθισμός είναι μια ηθική αποτυχία που προκαλείται από την ακόρεστη δίψα για ηδονή, αλλά και σε αυτές των προοδευτικών, που βλέπουν τον εθισμό ως μια ασθένεια που καταλαμβάνει μέσω χημικών τον εγκέφαλο. Στην πραγματικότητα, ισχυρίζεται, ο εθισμός είναι προσαρμογή. Δεν φταις εσύ, φταίει το κλουβί σου.

Μετά την πρώτη επιτυχημένη φάση του πειράματός του, ο καθηγητής Alexander αποφάσισε να το πάει ένα βήμα παραπέρα. Άφησε τα μοναχικά ποντίκια να εθιστούν στο ναρκωτικό για 57 ημέρες – διάστημα αρκετό για να γίνουν χρόνιοι χρήστες. Έπειτα τα αφαίρεσε από τα μοναχικά κλουβιά τους και τα έβαλε στο Πάρκο των Ποντικών. Ήθελε με αυτόν τον τρόπο να δει αν υπάρχει επιστροφή από τον εθισμό ή αν τα ναρκωτικά καταλαμβάνουν σε τόσο μεγάλο βαθμό το μυαλό, ώστε να μην υπάρχει δυνατότητα επαναφοράς. Τα αποτελέσματα τον δικαίωσαν. Έπειτα από μερικά συμπτώματα στέρησης, τα πρώην μοναχικά ποντίκια σταμάτησαν την βαριά χρήση και επέστρεψαν στις κανονικές ποντικίσιες ζωές τους. Το «καλό κλουβί» τα έσωσε.

Ένα παράδειγμα αυτού του πειράματος λαμβάνει χώρα καθημερινά γύρω μας. Καθημερινά στα νοσοκομεία όλου του κόσμου, είναι πολύ πιθανόν να χορηγηθεί σε ασθενείς με σοβαρά κατάγματα ή άλλους τραυματισμούς που προκαλούν έντονο πόνο, διαμορφίνη – το ιατρικό όνομα της ηρωίνης. Αυτή η ουσία που χορηγείται από τους γιατρούς είναι σίγουρα πολύ πιο καθαρή και πιο ισχυρή από την ηρωίνη που βάζουν στις φλέβες τους οι ναρκομανείς, αυτήν που πουλιέται στο δρόμο από εγκληματίες εμπόρους. Αν ίσχυε η κυρίαρχη άποψη για τον εθισμό, θα έπρεπε όλοι αυτοί οι ασθενείς, όταν βγαίνουν από το νοσοκομείο, να ξεχυθούν στους δρόμους προσπαθώντας να αγοράσουν την επόμενη δόση τους. Όμως αυτό δεν συμβαίνει σχεδόν ποτέ. Οι ασθενείς απλά σταματούν.

Αν πιστεύει κανείς την κυρίαρχη άποψη, αυτό δεν βγάζει νόημα. Αλλά αν λάβουμε υπόψη μας τα ευρήματα και την θεωρία του δόκτορος Alexander, τότε όλη η εικόνα μπαίνει στη σωστή της θέση. Οι εθισμένοι χρήστες είναι σαν τα ποντίκια στο πρώτο κλουβί: απομονωμένοι, μοναχικοί, με μόνη πηγή παρηγοριάς την ουσία. Οι ασθενείς είναι σαν τα ποντίκια στο Πάρκο: επιστρέφουν σπίτι τους, σε μια ζωή όπου περιβάλλονται από τους αγαπημένους τους. Το ναρκωτικό είναι το ίδιο, αλλά το περιβάλλον διαφορετικό.

Ο καθηγητής Peter Cohen ισχυρίζεται ότι τα ανθρώπινα όντα έχουν μια βαθιά ανάγκη να δημιουργούν δεσμούς. Έτσι παίρνουμε την αναγκαία ικανοποίηση. Αν δεν μπορέσουμε να συνδεθούμε ο ένας με τον άλλο, θα δημιουργήσουμε δεσμούς με οτιδήποτε βρούμε – το γύρισμα ενός τροχού ρουλέτας ή το τσίμπημα μια βελόνας. Ο εθισμένος στην ηρωίνη έχει δημιουργήσει δεσμό με την ηρωίνη διότι δεν μπόρεσε να δεθεί πλήρως με τίποτα άλλο. Οπότε το αντίθετο του εθισμού δεν είναι η νηφαλιότητα. Είναι οι ανθρώπινοι δεσμοί.

Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι τα χημικά δεν παίζουν κανέναν ρόλο. Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990 δημιουργήθηκαν τα πρώτα αυτοκόλλητα νικοτίνης, υπήρξε ένας υπέρμετρος ενθουσιασμός – τώρα οι καπνιστές θα μπορούσαν να συνεχίσουν να ταΐζουν τον εθισμό τους, χωρίς όλα τα θανατηφόρα και βρώμικα αποτελέσματα του καπνίσματος. Όμως τα στοιχεία έδειξαν ότι μόλις το 17,7% των καπνιστών κατάφεραν να κόψουν το κάπνισμα χρησιμοποιώντας αυτοκόλλητα νικοτίνης. Το ποσοστό αυτό δεν είναι αμελητέο. Δείχνει ότι τα χημικά επηρεάζουν το 17,7% του εθισμού, αλλά δείχνει επίσης ότι η άποψη πως η Πηγή του Εθισμού είναι τα χημικά «αγκίστρια» στον εγκέφαλό μας, δεν είναι παρά ένα μικρό κομμάτι της συνολικής εικόνας.

Τα δεδομένα αυτά έχουν ισχυρές επιπτώσεις στον εκατονταετή πλέον Πόλεμο κατά των Ναρκωτικών. Ο πόλεμος αυτός – που έχει προκαλέσει εκατόμβες θυμάτων ανά τον κόσμο – βασίζεται στον ισχυρισμό ότι πρέπει να εξαφανίσουμε μια ολόκληρη σειρά από χημικές ουσίες, διότι καταλαμβάνουν τον εγκέφαλο των ανθρώπων και προκαλούν εθισμό. Αλλά αν τα ναρκωτικά δεν είναι ο κινητήριος μοχλός του εθισμού – αν, για την ακρίβεια, ο μοχλός αυτός είναι η αποσύνδεση – τότε όλος αυτός ο πόλεμος δεν έχει νόημα.

Υπάρχει εναλλακτική σε όλο αυτό. Μπορεί κανείς να δημιουργήσει ένα σύστημα σχεδιασμένο για να βοηθήσει τους εθισμένους στα ναρκωτικά να επανασυνδεθούν με τον κόσμο και να αφήσουν τον εθισμό πίσω τους. Δεν είναι απλά θεωρητικό. Συμβαίνει σήμερα. Πριν από σχεδόν 15 χρόνια η Πορτογαλία είχε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα με ναρκωτικά σε ολόκληρη την Ευρώπη, με το 1% του πληθυσμού της εθισμένο στην ηρωίνη. Είχαν δοκιμάσει τον πόλεμο και το πρόβλημα απλά χειροτέρευε. Οπότε αποφάσισαν να κάνουν κάτι ριζοσπαστικά διαφορετικό. Αποποινικοποίησαν όλα τα ναρκωτικά και μετέφεραν όλα τα χρήματα που δαπανούνταν για το κυνήγι και την φυλάκιση των εθισμένων, σε δομές επανασύνδεσης – με τον εαυτό τους και με την ευρύτερη κοινωνία. Το πιο καίριο βήμα είναι να τους προσφέρει κανείς ασφαλή στέγαση και επιχορηγούμενη εργασία – ώστε να έχουν έναν σκοπό στη ζωή τους, κάτι για το οποίο θα σηκωθούν από το κρεβάτι.

Τα αποτελέσματα είναι πλέον ορατά. Μια ανεξάρτητη μελέτη του British Journal of Criminology, έδειξε πως από τον καιρό της ολοκληρωτικής αποποινικοποίησης, ο εθισμός έχει πέσει, και η ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών μειώθηκε κατά 50%. Ακόμα και ο Joao Figueira, ο επικεφαλής της Δίωξης Ναρκωτικών της Πορτογαλίας, που το 2000 οπότε και εφαρμόστηκε η αποποινικοποίηση ήταν ένθερμος πολέμιός της, τώρα παραδέχεται ότι όλοι οι φόβοι του ήταν λανθασμένοι – και πλέον εύχεται να ακολουθήσει όλος ο κόσμος το παράδειγμα της Πορτογαλίας.

Αυτό που περιγράφει στο βιβλίο του ο Johann Hari, είναι ότι δεν πρέπει απλά να αλλάξουν οι απόψεις μας για τον εθισμό – πρέπει να αλλάξουν οι καρδιές μας. Ο εθισμός εν τέλει δεν είναι ούτε δείγμα ηθικής κατάπτωσης, ούτε ασθένεια. Καλύτερα, η πραγματική ασθένεια που προκαλεί τον εθισμό (όχι μόνο στις χημικές ουσίες, αλλά κάθε είδους εθισμό, όπως τον εθισμό στον τζόγο) είναι η αποξένωση – και αυτό είναι που πρέπει να προσπαθήσουμε να λύσουμε.

Ο συγγραφέας κλείνει το άρθρο του ως εξής: «Όταν επέστρεψα από το μακρύ μου ταξίδι, κοίταξα τον πρώην μου να κείτεται στο έξτρα κρεβάτι μου με σύνδρομο στέρησης και σκέφτηκα γι’αυτόν εντελώς διαφορετικά. Για έναν και πλέον αιώνα, τραγουδάμε πολεμικά τραγούδια για τους εθισμένους. Συνειδητοποίησα καθώς του σκούπιζα μέτωπο ότι θα έπρεπε τόσο καιρό να τους τραγουδάμε τραγούδια αγάπης».

Comment

Your email address will not be published.

Τα cookies μας βοηθούν να παρέχουμε τις υπηρεσίες μας. Χρησιμοποιώντας τις υπηρεσίες μας, συμφωνείτε με τη χρήση cookies εκ μέρους μας. πληροφορίες

Διαφημιστικά Μηνύματα και cookie DoubleClick DARTΤο cookie DoubleClick DART χρησιμοποιείται από την Google στις διαφημίσεις που προβάλλονται στους ιστότοπους των συνεργατών της, όπως σε ιστότοπους που προβάλλουν διαφημίσεις του AdSense ή συμμετέχουν σε πιστοποιημένα από την Google δίκτυα διαφημίσεων.Όταν οι χρήστες επισκέπτονται τον ιστότοπο alternactive.gr και βλέπουν ή κάνουν κλικ σε μια διαφήμιση, ενδέχεται να αποθηκευτεί ένα cookie στο πρόγραμμα περιήγησης του εν λόγω τελικού χρήστη. Τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από αυτά τα cookie θα χρησιμοποιηθούν προκειμένου να βοηθήσουν στην καλύτερη προβολή και διαχείριση των διαφημίσεων στον(στους) ιστότοπο(-ους) του εκδότη και στον ιστό.

Close